Ogłaszaj się na RESinet.pl!

11 tys. lat p.n.e

Najstarszy ślad człowieka - krzemienny grocik - znaleziony w dzielnicy Pobitno pozwala przypuszczać, że już wtedy mogła istnieć tam pracownia krzemieniarska, lub że został zagubiony w tym miejscu podczas polowania bądź innej działalności człowieka należącego do zbieracko - łowieckiej kultury świderskiej.

4 tys. lat p.n.e

W młodszej epoce kamienia człowiek nauczył się uprawy ziemi - pojawili się pierwsi rolnicy prowadzący osiadły tryb życia. Takie właśnie osady znajdujemy na terenie Rzeszowa - Osiedla Piastów. Wiemy, że ludzie ci mieszkali w jamach, ziemiankach (np. 3m x 2m) i prawdopodobnie posiadali obiekty gospodarcze (5m x 2.5m) gdzie udomowione zwierzęta i zapasy pożywienia pozwoliły im na prowadzenie osiadłego trybu życia. Ludzie ci wypalali ceramikę zdobiąc ją motywem wstęgi co zadecydowało o nazwie ich kultury - kultura ceramiki wstęgowej rytej.

1 tys. lat p.n.e

Interesujący nas teren zamieszkiwała ludność kultury łużyckiej (tzw. grupy tarnobrzeskiej). Do wyrobu broni, ozdób i narzędzi ówcześni mieszkańcy wykorzystywali nie znany ich poprzednikom materiał - brąz (jesteśmy już w epoce brązu!). Ze znajomością brązu upowszechnił się obrządek pogrzebowy nakazujący palenie zwłok, zbieranie szczątków kostnych do urny wraz z ozdobami, pożywieniem oraz przedmiotami codziennego użytku a następnie złożenie w ziemi, dzięki czemu dzisiaj możemy podziwiać ozdoby wykonane z brązu, paciorki szklane, bursztynowe i pokaźnej wielkości szpile brązowe.

I w. n.e

Od tego momentu przez blisko cztery stulecia obszar Rzeszowa zamieszkiwany był przez ludność kultury przeworskiej (teren Staromieścia oraz obszar między Wisłokiem a ul. Podkarpacką) dającej 28 stanowisk archeologicznych. Mieszkano wówczas w pół-chatach, pół-ziemiankach (bogaci mieszkańcy) bądź ziemiankach. W domach tych odkryto wiele przedmiotów żelaznych, brązowych, ułomków naczyń. Ważnym elementem świadczącym o kontaktach handlowych i gospodarczych owych rolników zamieszkujących żyzne gleby i pastwiska obok rzek są znaleziska monet rzymskich (dość liczne) oraz fragmentów modnych wówczas naczyń terra sigilata produkowanych na terenach Imperium Romanum. Wydaje się również, że ludność ta trudniła się obróbką bursztynu, tak cennego w Cesarstwie Rzymskim.

X w. n.e

Od tego momentu przez blisko cztery stulecia obszar Rzeszowa zamieszkiwany był przez ludność kultury przeworskiej (teren Staromieścia oraz obszar między Wisłokiem a ul. Podkarpacką) dającej 28 stanowisk archeologicznych. Mieszkano wówczas w pół-chatach, pół-ziemiankach (bogaci mieszkańcy) bądź ziemiankach. W domach tych odkryto wiele przedmiotów żelaznych, brązowych, ułomków naczyń. Ważnym elementem świadczącym o kontaktach handlowych i gospodarczych owych rolników zamieszkujących żyzne gleby i pastwiska obok rzek są znaleziska monet rzymskich (dość liczne) oraz fragmentów modnych wówczas naczyń terra sigilata produkowanych na terenach Imperium Romanum. Wydaje się również, że ludność ta trudniła się obróbką bursztynu, tak cennego w Cesarstwie Rzymskim.

W wyniku wyprawy Kazimierza Wielkiego na Ruś, Rzeszów wraz z innymi zdobycznymi terenami został włączony do Polski.

W 1354 roku Rzeszów aktem królewskim z dnia 19 stycznia został nadany Janowi Pakosławowi ze Stróżysk, który stał się protoplastą rodu Rzeszowskich władajacych miastem przez następne dwieście lat. Lokalizacja miasta na prawie magdeburskim i domniemane przeniesienie go ze Staromieścia na teren dzisiejszego rynku to problemy co do których historycy nie są zgodni wysuwając sprzeczne hipotezy.
XV w.

Dla Rzeszowa jest to wiek rozwoju na wzór miast średniowiecznych. Szlaki handlowe przecinające się w mieście, handel, spowodowały wzrost zamożności miasta. Wynikiem tego było powstawanie cechów rzemieślniczych (tkaczy, sukienników, mieczników) oraz organizowanie jarmarków. Dowodem zamożności miasta był gotycki Kościół Farny, którego prezbiterium przetrwało do naszych czasów. Przy kościele tym działała szkoła parafialna dająca elementarną znajomość łaciny, śpiewu kościelnego i ministrantury. Wiadomości te pozwalały na kontynuację nauki w szkole katedralnej lub uniwersytecie.

XVI w.

Miasto rozwijało się dynamicznie, czemu nie przeszkadzały pożary, najazdy tatarskie oraz epidemie. Gospodarka i handel były nadal kołem zamachowym miasta (szlak handlowy z Rusi na zachód wiódł przez Rzeszów). Miasto się rozbudowywało szczególnie gdy jego właścicielem został Mikołaj Spytek Ligęza. Ten świetny okres w historii miasta przypadł na przełom XVI i XVII w. Ligęza obwarował miasto wznosząc wały , Kościół i Klasztor Bernardynów (w którym wzbudza podziw późnorenesansowy ołtarz główny o wyjątkowej strukturze) zamek i synagogę. Budowle te były wpisane w system obrony miasta co jest widoczne do dzisiaj (Kościół Bernardynów).

W II poł. XVII w. Zbudowano w Rzeszowie Kościół o. Pijarów wraz z kolegium (obecnie I L.O.). Od tego czasu Rzeszów miał powoli podupadać. Najazd wojsk Rakoczego oraz wielki pożar miały być zapowiedzią wydarzeń XVIII w.

XVIII w.

Już od 1702 na miasto napadały kolejno wojska saskie, szwedzkie i rosyjskie niszcząc je i ściągając kontrybucję. Właścicielka miasta Joanna Lubomirska przystępuje do konfederacji barskiej powstrzymując wojska rosyjskie z dala od miasta przez ponad rok. W wyniku pierwszego rozbioru polski (1772), Rzeszów dostał się pod panowanie Austrii. Utworzono w nim siedzibę cyrkułu (powiatu), spowodowało to napływ urzędników i wojsk austriackich.

XIX w.

Rozwój Rzeszowa przypada na 2 poł. XIX w. Już wydarzenie Wiosny Ludów spowodowało oddźwięk, powołano radę i gwardię narodową. Tutaj uczęszczał do gimnazjum i praktykował w aptece Jgnacy Łukasiewicz wynalazca lampy naftowej i działacz narodowościowy. W latach pięćdziesiątych miasto zyskuje połączenie kolejowe z Krakowem i Lwowem, daje to możliwości rozwoju przemysłu a wraz z nim miasta. Liczba mieszkańców wzrasta, powstają instytucje kulturalne, drukarnia.

XX w.

Autonomia galicyjska umożliwiała funkcjonowanie organizacji patriotycznych tj. "Sokół", "Związek Strzelecki". One też odpowiedziały mobilizacją na wybuch I Wojny Światowej i wraz ze swymi dowódcami (Leopold Lis-Kula) stanęły do walki przeciw Rosji. Przetaczający się po Galicji front oszczędził miasto. 1 listopada 1918 r. Rzeszów był wolny od władz i jednostek militarnych Austro-Węgier.

Lata trzydzieste zintensyfikowały rozwój miasta za sprawą stworzenia przez Eugeniusza Kwiatkowskiego (wicepremiera) projektu Centralnego Okręgu Przemysłowego (COP). W Rzeszowie wybudowano wtedy Państwowe Zakłady Lotnicze - Wytwórnię Silników dającą zatrudnienie wielu mieszkańcom miasta.

9 września 1939 r. do bronionego przez płk. Maczka Rzeszowa weszły wojska niemieckie - rozpoczęła się trwająca do 2 sierpnia 1944 r. okupacja niemiecka pochłaniająca około 12 tys. obywateli miasta. W liczbie tej znajdują się ofiary łapanek, polegli na frontach wojny, eksterminowana liczna społeczność żydowska oraz członkowie organizacji podziemnych tj. Armia Krajowa.

2 poł. XX wieku to dla miasta okres rozwoju urbanistycznego (nowe budynki, zakłady, bloki mieszkaniowe). Następuje wzrost liczby ludności, miasto staje się stolicą województwa. Tworzą się szkoły wyższe (Politechnika Rzeszowska, Wyższa Szkoła Pedagogiczna), trasy komunikacyjne. Miasto stało się centrum kulturalnym, ekonomicznym i religijnym regionu (teatry, rynek pracy, Diecezja Rzeszowska)

XXI w.

1.IX.2001 Rzeszów stał się miastem uniwersyteckim - powstał Uniwersytet Rzeszowski z połączenia Wyższej Szkoły Pedagogicznej, filii UMCS w Lublinie i filii Akademii Rolniczej w Krakowie.

Na podstawie:

"Dzieje Rzeszowa", tom I, Rzeszów 1994
"Dzieje Rzeszowa", tom II, Rzeszów 1998 pod red. Feliksa Kiryka
"Województwo Rzeszowskie - przewodnik", S. Kłos, W-wa 1969
"Rzeszów - Odkopana przeszłość" pod red. Sylwestra Czopka

Opracował T.J.