Leszek Kuchniak: Malarstwo, rzeźba, rysunek

Jubileuszowa ekspozycja malarstwa i rzeźby autorstwa Leszka Kuchniaka to wyjątkowe wydarzenie zorganizowane z okazji 50-lecia pracy twórczej w Biurze Wystaw Artystycznych w Rzeszowie. Na tę okoliczność została wydana publikacja o charakterze monograficznym, prezentująca szerokie spektrum działalności, z wyodrębnioną częścią katalogu wystawy najnowszej. Ekspozycja obejmuje cztery aktualne cykle malarskie: „Miasteczka wszędzie i nigdzie”, „Księgi Jakubowe”, „Wierzby polskie” i „Strażnicy kosmosu”, a także dopełniający zespół rzeźb o zróżnicowanej tematyce i formie, z okresu od lat osiemdziesiątych do dzisiaj.

Obraz „Wesele”, inspirowany powieścią Olgi Tokarczuk, tworzy swoisty aliaż motywów charakterystycznych nie tylko dla eksponowanego zbioru prac, ale też wcześniejszego dorobku twórcy. W utworze tym, podejmowane są zagadnienia wiodące prezentowanych serii – wyobrażenia miejsc zapamiętanych z podróży, w surrealistycznej wizji z pogranicza jawy i snu, wątki z kultury żydowskiej, rodzimy pejzaż w baśniowej estetyce oraz idea kosmicznego porządku świata, wykreowana i zorganizowana według starożytnej definicji piękna, harmonii i ładu. W sztuce tego autora temat jest istotnym punktem odniesienia do jego wizji plastycznej, utrzymanej w rozpoznawalnym stylu i własnej narracji, często w metaforycznej i poetyckiej konwencji.

Zespół płócien „Miasteczka wszędzie i nigdzie” to cykl w procesie, zainspirowany miejscami szczególnymi na mapie artysty - podróżnika. Utrwalone w pamięci widoki rozgrywa po malarsku, nadaje im inny wymiar zarówno pod względem formy, jak i kontekstu. Źródłem twórczej kreacji są krainy basenu Morza Śródziemnego z ich niezwykłą architekturą, która staje się jednocześnie zagadnieniem i osią kompozycji w autorskim rozstrzygnięciu. Kuchniak w ostatnich obrazach z tej serii unika postaci ludzkich, chyba że jako sztafażu, jednak w warstwie symbolicznej obecna jest narracja w aspekcie antropologicznym. Tytułowe miasteczka to fuzja śródziemnomorskich miejscowości, komasująca charakterystyczne elementy dziedzictwa kulturowego, chociaż pojawiają się też ikonografie konkretnych miejsc („Alberobello”) znane z wapiennych trulli. Otwarte kompozycje obrazów o niepowtarzalnej konstrukcji budowane są przy użyciu perspektywy rzędowej, a także kulisowej, w której układ architektury przypomina teatralną strukturę mansjonów. Scenograficzny potencjał najnowszych prac przywołuje etap studiów i późniejsze realizacje w zakresie tej sztuki wizualnej. Nasycona kolorystyka, także w wersjach monochromatycznych, efekt trójwymiaru, fakturowość podnoszą walor dekoracyjny płócien. Motywy surrealistyczne pojawiające się w formach płynącego po niebie wieloryba, zeppelina (niczym „Złota rybka” z obrazu Paula Klee) czy żółtej łodzi podwodnej odnoszącej się wprost do utworu „Yellow Submarine” wprowadzają nastrój fantastyki i odrealnienia. Natomiast w przypadku kompozycji „Miasto rakiet” groteskowo-futurystyczny charakter nawiązuje do „Bajek robotów” Stanisława Lema.

W serii o miasteczkach znalazły się również plastyczne fantasmagorie miejsc odwiedzonych nie tylko przez autora, ale też przez postacie wyobrażone - trupy cyrkowe, aktorów z teatru dell'arte, towarzyszące malarzowi na różnych etapach twórczości. Niewątpliwie przyroda stanowiła dla artysty inspirację od wczesnych lat działalności, czego przejawem była przynależność do Grupy „Ziemia”, powstałej na przełomie lat 70. i 80. XX wieku, skupionej wokół idei powrotu do korzeni i więzi człowieka z naturą. W klimacie bliskim założeniom Grupy pozostaje utwór „Boska dolina”, w której pierwiastek duchowy niemal przenika biblijne „zielone pastwiska”. Kuchniak często stosuje pointylizm jako malarski środek wyrazu, także w tym niezwykłym obrazie. Istotnym elementem przyrodniczym, często organizującym przestrzeń kompozycji jest drzewo - oś wszechświata, łącznik ziemi z kosmosem, symbol uniwersum.

Tytułowy wątek „miasteczek” koresponduje z ważnym cyklem malarskim „Galicja - Raj utracony” zapoczątkowanym w 2. połowie lat 90., odnoszącym się do historycznego i literackiego mitu o idyllicznej Galicji, jako wielokulturowej krainie szczęśliwości i tolerancji, a jednocześnie to symboliczny powrót do rodzinnych stron z lat dzieciństwa. Temat ten nierozerwalnie związany jest z zagadnieniem często podejmowanym przez twórcę, czyli kulturą chasydzką, stanowiącą pomost między zaginionym światem a dzisiejszą refleksją nad tożsamością, pamięcią i mistycyzmem. Odniesieniem do wczesnej działalności jest obraz „Dybuk” z 1978 roku, utrzymany w estetyce bliskiej pracom Zdzisława Beksińskiego. W późniejszych realizacjach Kuchniak zwrócił się ku sztuce Marca Chagalla - archetypu malarza żydowskiego, którego postawę twórczą ukształtował klimat sztetla i chasydyzmu, a niepowtarzalny styl wyróżniał oniryzm, groteska oraz emocjonalne i symboliczne znaczenie koloru. Niezachowana architektura synagog, wizerunki rabinów, temat tańca symbolizującego radosną łączność z Bogiem i wreszcie kontrastowe zestawienia barw odzwierciedlające chasydzką filozofię poszukiwania boskiej iskry w materialnym mrocznym świecie to częste motywy w utworach artysty, także w serii o miasteczkach („Święto trąbek”)

Drugi cykl „Księgi Jakubowe” zainspirowany został literacką epopeją o tym samym tytule. Wielowarstwowość, dynamika fabuły, plastyczność opisów, przenikanie się płaszczyzn sacrum i profanum, a nade wszystko treść powieści znalazły malarski wyraz w subiektywnej wizji twórcy. Realizacje łączą w sobie elementy ze zbioru prac ukazujących kulturę żydowską oraz z zespołu „Miasteczka wszędzie i nigdzie”, tworząc oryginalne wyobrażenie literackiego fenomenu. Postacie przedstawione w układzie horyzontalnym, w kompozycji pasowej przywodzą na myśl starożytne malowidła i reliefy lub średniowieczne tkaniny i witraże, wprowadzając w narracje rytm i harmonię. Aktorzy z obrazów - Żydzi, komedianci, cyrkowcy stanowią pewną syntezę cech fizycznych, psychicznych i społecznych - swoiste emploi w prywatnym teatrze artysty. Symultaniczna metoda kontynuacji w przedstawieniach malarskich przywodzi na myśl równoczesność sceny mansjonowej o charakterze alegorycznym.

Trzecią serią prezentowaną na wystawie są „Wierzby polskie”. Zespół prac powstał pod wpływem rodzimych baśni i legend ujętych w konwencji „polskiego fantasy” (m. in. utwór inspirowany ulubioną bajką autora z dzieciństwa „Jaś i Małgosia”). Bohaterką obrazów jest rosochata wierzba, w słowiańskiej tradycji ludowej drzewo magiczne, dom czartów - zachowany w powiedzeniu „kręci jak diabeł suchą wierzbą”. Złowroga postać wyzierająca z dziupli to licho, demon znany z wierzeń dawnych Słowian - „Licho nie śpi!”. Tematyka tej serii odnosi się również do wątków ze spuścizny Franciszka Frączka, Szukalszczyka i mentora Grupy „Ziemia”. Kompozycje malowane są w odmiennej stylistyce odwołującej się do ilustracji i plakatu. Ekspresyjna narracja, nastrój niesamowitości, wijący się niespokojny kontur, zgaszona kolorystyka to plastyczne środki wyrazu, za pomocą których wizualizowany jest świat ludowej fantastyki.

Ostatni cykl „Strażnicy kosmosu” nawiązuje do wczesnych rysunków, ale też projektów scenografii („Elektra”, 1976), które powstały w okresie fascynacji artysty estetyką Z. Beksińskiego. Prezentowany zespół utworów to kompilacja kulturowych motywów zaczerpniętych z mitologii greckiej i słowiańskiej, wyobrażonych jako istoty o fantastycznych kształtach, osadzonych w kosmicznej przestrzeni. Hybrydy o owadzich cechach zoomorficznych, stojące na straży porządku i ładu wszechrzeczy w kosmogonicznym micie o stworzeniu świata, pochodzą z autorskiego bestiariusza kreatora. Estetyka tej serii utrzymana jest w duchu ilustracyjnej narracji.

Rzeźby Leszka Kuchniaka są swoistym kompozytem snycerstwa i malarstwa, o indywidualnym rysie artystycznym. Reprezentatywny dla długiego okresu działalności wybór prac pokazuje wieloaspektowość w obszarze tej dziedziny sztuki, ale też niepokorną osobowość autora. Charakterystycznymi formami twórczej wypowiedzi są głowy o ekspresyjnej strukturze, unikalnej polichromii i nowo nadanych znaczeniach. Rzeźby wyrażają kondycję ludzką we współczesnym świecie, często odnosząc się do uwikłania w systemy („Głowa totalitarna”, 1982). Bywają również komentarzem polityczno - społecznym („Był etos władzy”, 2015) czy wreszcie odniesieniem do postawy obywatelskiej autora. W zespole najnowszych „Głów” znalazły się także istoty z kreacyjnej „Odysei kosmicznej”, pozostające w tematyce i stylizacji bliskiej cyklowi „Strażnicy kosmosu”. W twórczości artysty aktorzy z obrazów pojawiają się też w rzeźbach, nakładając maski groteski, karykatury i alegorii. Realizacje wyróżniają: synteza i deformacja formy, wydłużone proporcje, silna tektonika bryły, symbolika i dekoracyjność koloru. Oryginalne polichromie nie tylko budują relacje przestrzenne i kunsztownie zdobią rzeźby, ale także nadają im charakteru, dopowiadają kontekst i wprowadzają określony nastrój. Stylistycznie autor czerpie z wielu źródeł historii sztuki, m. in. prehistorycznych przedstawień („Afrodyta”), słowiańskiej mitologii („Światowid”), malarstwa Hieronima Boscha i Pietera Bruegla („Rybakom”). Osobnym, ważnym zagadnieniem jest kameralna rzeźba o charakterze sakralnym, w tym kapliczki domowe, które łączą w sobie elementy chrześcijańskiej ikonografii, ludowej pobożności i wiejskiego pejzażu z dzieciństwa, nawiązując także do formy przenośnego ołtarzyka. Leszek Kuchniak, artysta wykształcony w „małej akademii” - Państwowym Liceum Sztuk Plastycznych w Jarosławiu i rzeźbiarz z dyplomem Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, w ciągu długiej drogi twórczych poszukiwań wypracował oryginalny styl, będący połączeniem wszechstronnego warsztatu, nieokiełznanej wyobraźni, wrażliwości kolorystycznej oraz uważności i emocjonalnej kreacji. Słowa mistrza M. Chagalla: „Dzieła sztuki powinny wyrażać się same” najtrafniej określają realizacje Kuchniaka, które same mówią o sobie.

Beata Kuman

___

Leszek Kuchniak

Absolwent Liceum Plastycznego w Jarosławiu. Edukację artystyczną kontynuował w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie, na Wydziale Rzeźby, w pracowni prof. J. Bandury, gdzie w 1976 roku uzyskał dyplom. Następnie był słuchaczem Studium Scenografii na tej samej uczelni, prowadzonym przez prof. A. Majewskiego. W latach 1980 - 1985 był członkiem Grupy „Ziemia”, a następnie Grupy „San”. Należał do branżowych związków artystycznych: Związku Polskich Artystów Plastyków w Rzeszowie, Związku Polskich Artystów Malarzy i Grafików w Rzeszowie oraz Związku Artystów Rzeźbiarzy w Warszawie.

Uprawia rzeźbę, głównie w drewnie - zarówno plenerową, jak i kameralną - a także malarstwo i rysunek, w tym rysunek satyryczny. Jest autorem scenografii i realizacji teatralnych w Rzeszowie, m. in. „Kolendziołków” w reżyserii Henryka Rozena w Teatrze im. W. Siemaszkowej oraz „Opowieści rzeszowskich” w Teatrze Maska. Jego prace malarskie i rysunki zdobiły książki i tomiki poezji, m. in. „Brzytwy kata Sallingera” Jerzego Fąfary oraz „Wiersze o miłości” Bogdana Loebla. Jego twórczość była również wykorzystywana jako motyw przewodni wydarzeń kulturalnych, m.in. dorocznego Święta Paniagi w Rzeszowie. Artysta jest autorem licznych wielkoformatowych rzeźb plenerowych, m. in. „Św. Cyryla i Metodego” w Rymanowie-Zdroju. Jest także autorem kolekcji rzeźb powstałych podczas plenerów artystycznych w Kolbuszowej, wśród nich „Kiedy słońce było bogiem”, „Zaklinacz deszczu”, „Św. Franciszek” i „Światowid”. Jego realizacje znajdują się również w Ostrowcu Świętokrzyskim - „Ryba”, Sanoku „Król Kazimierz” oraz Chotowej „Słoń”. Dorobek artysty został odnotowany w publikacjach „Artyści Polski południowo - wschodniej II połowy XX wieku”, wydanej przez BWA Rzeszów, oraz „Sztuka Podkarpacia”, wydanej przez Podkarpackie Towarzystwo Zachęty Sztuk Pięknych. Jest laureatem wielu nagród i wyróżnień. Pozostaje czynnym uczestnikiem krajowych i międzynarodowych plenerów artystycznych oraz aukcji charytatywnych. Prace artysty znajdują się w kolekcjach prywatnych i instytucjonalnych w kraju i za granicą, m.in.: w Hamburgu, Amsterdamie, Pinnebergu, Nowym Jorku, na Słowacji i Litwie (Alytus), a także w galeriach i centrach sztuki.

Więcej informacji: profil artysty na Facebooku - Kuchniak Art Gallery



WYBRANE NAGRODY I ODZNACZENIA

Nagrody i wyróżnienia konkursowe

1977 – BWA w Rzeszowie, „Obraz, Rysunek, Grafika, Rzeźba Roku” – II nagroda.

1980 – BWA w Rzeszowie, „Obraz, Rysunek, Grafika, Rzeźba Roku” – III nagroda za rysunek.

1981 – BWA w Rzeszowie, „Obraz, Rysunek, Grafika, Rzeźba Roku” – III nagroda za rysunek.

1981 – „Salon Rzeszowski” – wyróżnienie za malarstwo.

1981 – BWA w Rzeszowie, Salon Malarstwa – wyróżnienie za malarstwo, nagroda ZPAP w Rzeszowie.

1982 – BWA w Rzeszowie, „Obraz, Rysunek, Grafika, Rzeźba Roku” – wyróżnienie za rzeźbę.

1983 – BWA w Rzeszowie, „Obraz, Rysunek, Grafika, Rzeźba Roku” – III nagroda za rzeźbę.

1984 – Wojewódzki Konkurs „Rzeszowska Starówka” – wyróżnienie.

1985 – Konkurs Plastyczny „Prowincja”, Włocławek – III nagroda.

1985 – Konkurs „Rzeszów wczoraj i dziś”, BWA w Rzeszowie – wyróżnienie za obraz i grafikę.

1987 – BWA w Rzeszowie, „Obraz, Rysunek, Grafika, Rzeźba Roku” – wyróżnienie za rzeźbę.

1988 – II Okręgowa Wystawa ZPAP „Postawy '88”, Rzeszów – wyróżnienie.

1990 – BWA w Krakowie, „26. Rzeźba Roku” – wyróżnienie honorowe.

1990 – BWA w Rzeszowie, „Obraz, Rysunek, Grafika, Rzeźba Roku” – Grand Prix.

2012 – BWA w Rzeszowie, „Obraz, Rysunek, Grafika, Rzeźba Roku” – I nagroda za rzeźbę.



Nagrody i wyróżnienia za działalność artystyczną i edukacyjną

2010 – Nagroda Prezydenta Miasta Rzeszowa.

2014, 2020 – Nagroda Dyrektora PLSP w Rzeszowie.

2026 – „Znak Kultury” – Nagroda Marszałka Województwa Podkarpackiego.



Odznaczenia i wyróżnienia honorowe

1995 – tytuł „Człowiek Roku 1995” przyznany przez American Biographical Institute Inc.

2010 – odznaka honorowa „Zasłużony dla Kultury Polskiej”, przyznana przez Ministra Kultury i Sztuki.

2015 – Brązowy Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.